In Memoriam Jo Tholenaar (11 januari 1928 – 12 september 2026)
Door: Hans Welten (met controle door Joop van Ruler en Erwin Kloosterman)
Ons erelid Jo Tholenaar is op 12 september plotseling thuis in Eindewege overleden. Hij werd 98 jaar en 8 maanden. Familieleden die hem kwamen ophalen voor een bezoek vonden hemop de vloer, op één meter van de bedstee waarin hij werd geboren. Joris is zijn officiële voornaam, wat ik al eerder van Joris Verburg had vernomen.De schaakwereld kent hem echter als Jo. Hij is altijd vrijgezel gebleven. Hij had twee oudere broers, één is 55 jaar geworden en de andere is ook ouder dan 90 geworden.
Jo Tholenaar tijdens de wedstrijd Charlois Europoort 2 – Goes 1 op zaterdag 2 november 2023 in Rotterdam – Foto: Frans Peeters.
De afscheidsbijeenkomst werd druk bezocht door familie en bekenden. Ik schat ongeveer zestig mensen waaronder 5 schakers: Joop van Ruler, Erwin Kloosterman, Rob Dekker, ik en Rogier van Gemert. Jo is de oudoom van Rogier. Een afscheidsbijeenkomst met diverse verhalen van familieleden en de voorzitter van de seniorensoos, afgewisseld door muziek met foto’s. Zo waren er ook foto’s met schakers. Onder andere een partij tegen Joop van Ruler, een foto van vermoedelijk Goes 1 vanwege een kampioenschap in de jaren zeventig, Jo die schaakles geeft aan kinderen en nog enkele onbekende foto’s.
Zijn jeugd zal niet gemakkelijk geweest zijn met o.a. een tienertijd tijdens de tweede wereldoorlog (waar niets over is gezegd). Hij moest al snel op het land werken, maar dat viel hem zwaar. Hij was vaak ziek; er werd al gezegd dat hij vast niet oud zou worden … Vanaf ongeveer twintig jaar vervulde hij zijn militaire dienstplicht. De andere omgeving opende zijn ogen voor nieuwe mogelijkheden. Hij werd gevangenisbewaarder. Geen zeer strenge, maar eerder een sociale. Er werd verteld dat hij meer gevangenissen van binnen heeft gezien dan een zware crimineel: Breda, Den Bosch, Groningen, Haarlem, Den Haag en ik voeg daar zelf Middelburg aan toe. Ongeveer in 1984/1985 werd Eelco Haak, een sterke schaker van Middelburg die vanuit Salamanca nu nog jaarlijks naar het toernooi in Vlissingen komt, als totaalweigeraar van de dienstplicht (gewetensbezwaarde) in het Huis van Bewaring in Middelburg opgesloten. Hier speelde hij schaak met de sociale gevangenisbewaarder Jo.
Jo heeft zichzelf leren schaken. De informatie tot en met 1985 heb ik uit “Ganzeschaak Jubileumnummer 1910 – 1985” die is gemaakt vanwege het 75-jarig jubileum van de Goese Schaakvereniging. In 1946 gaf Max Euwe een simultaanseance in Goes aan 37 borden. Hierbij speelden ook Jo Tholenaar en Kees Beeke van De Vrijpion uit ’s-Heer Arendskerke. Jo verloor en Kees won. In 1951 voegden Jo en Kees Beeke zich bij de Goese Schaakvereniging. In 1955 vertrok hij naar Drenthe, maar in 1961 keerde hij weer terug. Jo is lid geweest van 1951-1955 en van 1961-2026. Ongeveer 69 jaar.
In 1966 werd Jo derde in het persoonlijk kampioenschap van de ZSB. Hij werd clubkampioen van Goes in 1982 en 1984. In 1983 en 1984 werd Jo 50+ kampioen van Zeeland dat toen door Goes werd georganiseerd. Jo heeft zich ook verdienstelijk gemaakt als jeugdleider in het bestuur en door schaakles te geven aan schooljeugd.
In het seizoen 1971-1972 speelde Goes voor het eerst mee in de tweede klas KNSB (resultaat: 8 matchpunten en 41 bordpunten uit 9 wedstrijden). Ik neem aan dat Jo ook deel uitmaakte van het team. In de topjaren zeventig speelde Goes in twee perioden in totaal zes jaren in de tweede klasse van de KNSB. Dat was toen de laagste KNSB klasse.Om een plek te krijgen was het niet voldoende om kampioen van Zeeland te worden, er werden ook nog promotiewedstrijden gespeeld tegen kampioenen van andere onderbonden. Van 1973-1977 won Goes vijf maal achter elkaar het snelschaakkampioenschap van Zeeland. In 1974 behaalde het viertal Piet Duvekot,Cor Jansen, Jo Tholenaar en Wout van Wijnen het kampioenschap van Nederland van de tweede klasse van de KNSB. Jo was trots op dit resultaat in het snelschaken, daar vertelde hij wel eens over in de auto.
Zelfs in 2024 was Jo nog actief in het promoten van het schaken door tijdens de Sraskerksedagen “Schaken met Jo Tholenaar” te verzorgen. Hij speelde razendsnel, ik weet niet of dit altijd zo is geweest of alleen de laatste jaren omdat zijn concentratie minder werd. Jo was een trouw bezoeker van de clubavond. In april liet hij weten dat hij stopte met schaken op de club. Wellicht had dit ook te maken met het advies om vanaf mei geen auto meer te rijden.
Jo was geliefd en gerespecteerd op de club. Na zijn overlijden werd hij in de Whatsapp groep door verschillende clubgenoten als volgt herdacht (samenvatting):
Jari Groen: “Ik denk met veel plezier terug aan de aanwezigheid van Jo op alle clubavonden, aan onze partijen, zijn kledingstijl, en alle momenten waar ik onder de indruk was van zijn mentale en fysieke kracht, ook op die leeftijd.”
Louis Nieuwenhuijse: “Wat een strijder! Alleen maar mooie gedachten aan een prachtig man en warme persoonlijkheid! Zal hem missen!”
Maxim le Clercq: “Wat een verdrietig nieuws inderdaad. Een bijzondere en sterke man met een interessant leven. Vond hem altijd erg prettig en sympathiek.”
Rinus Burgerhoff: “Een icoon van de Goese schaakclub, prachtig mens en vergeet zijn gevoel voor humor niet.”
Hanita Hulsbergen: “Goes verliest zijn markantste schaker …”
Joey Grochal: “Jo tot op late leeftijd ook een sterke schaker die altijd alles nog volgde en las.”
Jo zat zelf niet in de Whatsapp groep, de moderne communicatiemiddelen waren niet aan hem besteed. Jo had wel een e-mailadres, maar op mijn mails over de externe competitie kreeg ik nooit een antwoord. Jo bereikte ik per telefoon en hij was altijd bereid om een externe wedstrijd te spelen. Hij werd opgehaald waarbij hij met jas aan en pet op achter het raam zat te wachten om gelijk in de auto te stappen. Naar Kruiningen wilde hij nog wel zelf rijden totdat ik een keer hoorde (hij was al in de negentig) dat hij panne met de auto had gehad. Wat te doen … dan maar verder naar huis lopen. Dat was toch wel wat ver, gelukkig dat iemand hem thuis bracht.
Jo is erelid.Het voordeel van een erelid is dat deze geen contributie hoeft te betalen. Dat loste Jo op door elk jaar een donatie te geven, die hoger was dan de contributie.
Jo is lang gezond gebleven. Een enkele keer was hij wat langer afwezig, dan was er iets aan de hand, maar ik weet niet wat. Wel was Jo slechthorend (een ouderdomskwaal) wat de communicatie soms wat lastig maakte.
Hulpvaardig was Jo ook. Zo gaf hij hulp aan een jonge vrouw met mentale problemen, die mede hierdoor haar leven weer op de rails kreeg.
Ik heb me nooit gerealiseerd dat de woning naast de zijne ook van hem was. Hij heeft deze woning op een geschikt moment overgenomen. Hij maakte nogal simpel van twee woningen één woning door met hulp van zijn broer een gat in de tussenmuur te maken, kozijn erin, deur erin en klaar. Zo simpel kan het zijn.
Hij werkte graag in zijn achtertuin. Voor de watervoorziening had hij een vernuftig systeem gemaakt om al het regenwater in diverse bakken op te vangen. Hij spitte elk jaar vrijwel de gehele tuin van 500 m2om. Hulp werd geweigerd want nu had hij wat te doen. In de tuin stond van alles door elkaar inclusief groenten met in het midden een grote boom. Het was geen moestuin verdeeld in stroken. De worteltjes moest op dezelfde plek blijven, want die vonden de konijntjes zo lekker.
Hij hield veel van lezen en puzzelen. Zijn huis staat/stond vol met boeken. Zoveel dat hij op een gegeven moment zei dat hij al zijn boeken nog eens ging lezen en na het lezen weg zou doen. Er werd al gezegd dat hij dan 100 jaar zou moeten worden, hij is een heel eind gekomen. Hij las over diverse zaken zoals over natuur, maar ook over filosofie met boeken van Jean-Paul Sartre over het existentialisme.
Hij hield ook van sport en spel. Vroeger een duurloper. Heel lang ging hij naar Oostkapelle om in zee te zwemmen, ik wist alleen niet dat hij dat vanaf het naaktstrand deed. Hij deed ook aan yoga. Aan de ochtendgymnastiek op TV werd ook meegedaan, inclusief de herhaling. Niet zo gek dat hij fit bleef. Verder speelde hij kaarten, koersbal en biljarten in de seniorensoos.
Vlak bij huis heeft hij nu zijn laatste rustplaats op de lokale begraafplaats. Er is een einde aan zijn levensweg gekomen in Eindewege.
